Welcome

Στο blog μας θα βρείτε δεκάδες Έλληνες συγγραφείς και πρωτότυπες εμπνευσμένες ιστορίες κάθε είδους, για κάθε ηλικία και για όλα τα γούστα, όπως επίσης εβδομαδιαίες κληρώσεις βιβλίων, συνεντεύξεις γνωστών συγγραφέων, συμβουλευτικά συγγραφικά άρθρα και πολλά άλλα.

Το όνομά μας είναι πλέον γνωστό στους εκδοτικούς κύκλους και είμαστε περήφανοι για το γεγονός ότι μέσα από του Moonlight Tales έχουν αναδειχτεί ιστορίες που τώρα, υπό εκδοτική στέγη πια, κοσμούν τα ράφια βιβλιοπωλείων.

Εάν λοιπόν λατρεύετε τη λογοτεχνία, περιηγηθείτε στο blog μας και ανακαλύψτε όσα έχουμε να σας προσφέρουμε.

Καλώς ήρθατε στον Moonlightόκοσμο!

12 Φεβ 2016

7 Αφηγητής: Χρόνος, πρόσωπο, εστίαση (Μέρος 1/2)


Ο αφηγητής είναι ένα από τα σημαντικότερα πρόσωπα σε μια ιστορία. Κάθε συγγραφέας, ξεκινώντας το έργο του, έρχεται αντιμέτωπος με δεκάδες ερωτήματα γύρω από τον αφηγητή. Στο παρόν άρθρο δε θα σας πω ποιον τύπο αφήγησης να επιλέξετε ή σε ποιον ήρωα να χαρίσετε τον πολυπόθητο ρόλο. Θα προσπαθήσω, όμως, να σας παρουσιάσω τους τύπους αφήγησης, τις παγίδες και τα προτερήματα του καθενός, ώστε να βρείτε εσείς εκείνον που σας ταιριάζει καλύτερα.

Αφηγητής: αυτός ο άγνωστος…

Είτε συμμετέχει ενεργά στην ιστορία μας είτε όχι, ο αφηγητής είναι το σημαντικότερο πρόσωπο σε ένα κείμενο. Γιατί; Μα φυσικά επειδή είναι το πρόσωπο που αφηγείται, αυτός που μεταφέρει την ιστορία μας στον αναγνώστη. Συχνά, λανθασμένα ταυτίζουμε τον αφηγητή με τον συγγραφέα, μα πρέπει να θυμόμαστε πως (είτε κατονομάζεται είτε όχι) πρόκειται για φανταστικό πρόσωπο. Εξαίρεση αποτελούν φυσικά τα αυτοβιογραφικά κείμενα και τα απομνημονεύματα, όπου ο συγγραφέας διηγείται τη δική του προσωπική ιστορία.
Τους βασικούς κανόνες και ορισμούς της αφήγησης τους διδαχθήκαμε όλοι στο σχολείο μέσα από το μάθημα της λογοτεχνίας (άσχετα από το αν κάποιοι δε δώσαμε την πρέπουσα σημασία τότε) ή μπορούμε εύκολα να τους εντοπίσουμε με μια αναζήτηση στο ίντερνετ, ώστε να πάρουμε μια ιδέα. Το να εξετάσουμε τύπους αφηγητή με βάση οπτικές, είδη, αφηγηματικές τεχνικές κ.λπ. δε μου φαίνεται σκόπιμο αυτήν τη στιγμή. Για αυτήν τη δουλειά μπορείτε να αναζητήσετε στο διαδίκτυο τα στοιχεία αφηγηματολογίας. Εμάς μας ενδιαφέρει να γράψουμε μια ιστορία και όχι να αναλύσουμε το «τι θέλει να πει ο ποιητής» (ας αφήσουμε αυτό το κομμάτι για τους φιλολόγους). Ας προσπαθήσουμε λοιπόν να δούμε τα πράγματα τεχνικά μεν, αλλά πιο πρακτικά, από την οπτική που θα κληθεί να τα αντιμετωπίσει ένας συγγραφέας:

Παντογνώστης ή εστιασμένος αφηγητής;
Πόσους αφηγητές θα έχω;
Πρωτοπρόσωπη ή τριτοπρόσωπη αφήγηση;
Αόριστος ή Ενεστώτας;

Αυτά είναι ίσως τα σημαντικότερα ερωτήματα που θα σας απασχολήσουν στη συγγραφή ενός έργου, καθώς θα καθορίσουν την εξέλιξη της ιστορίας.
Κάποτε η απάντηση σε αυτά τα ερωτήματα ήταν αρκετά απλή. Για πολλά χρόνια (αιώνες για την ακρίβεια) οι συγγραφείς έγραφαν σε αόριστο χρόνο, καθώς διηγούνταν μια ιστορία που –υποτίθεται– είχε συμβεί. Για τον ίδιο λόγο, ο αόριστος συνήθως συνδυαζόταν με τριτοπρόσωπη αφήγηση, η οποία ενίοτε παρείχε στον συγγραφέα και μεγαλύτερη ευελιξία μέσα από την οπτική ενός παντογνώστη αφηγητή. Η νέα τάση, όμως, φέρνει στο προσκήνιο έναν νέο και δυναμικό χρόνο, που προσφέρει ακόμη μεγαλύτερη ζωντάνια και αμεσότητα στα κείμενά μας, αφού (συνήθως) έρχεται πακέτο με την πρωτοπρόσωπη αφήγηση. Αυτός ο χρόνος δεν είναι άλλος από τον ενεστώτα.
Στη χώρα μας η αφήγηση σε ενεστώτα δεν είναι τόσο διαδεδομένη, παρ’ όλα αυτά το αναγνωστικό κοινό τη γνώρισε και την αγάπησε μέσα από τα έργα ξένων συγγραφέων. Έτσι ο ενεστώτας σταδιακά διεισδύει στα λογοτεχνικά κείμενα, κυρίως, της νεότερη γενιάς Ελλήνων συγγραφέων, η οποία έχει λιγότερο έντονο το στίγμα της αφήγησης  σε αόριστο.
Οι περισσότεροι συγγραφείς παραδέχονται πως η αφήγηση σε ενεστώτα είναι δύσκολη, ενδεχομένως γιατί –όπως ανέφερα και παραπάνω– ασυνείδητα έχουμε μάθει να διηγούμαστε σε αόριστο.
Κάποιοι έχετε λύσει ήδη το πρόβλημα, καθώς γνωρίζετε, έχετε συνηθίσει ή αγαπάτε ένα συγκεκριμένο τύπο αφήγησης, οπότε πορεύεστε με αυτόν. Μερικές φορές, όμως, η ίδια ιστορία μπορεί να αναδειχτεί πολύ καλύτερα, αν βρούμε τον τύπο αφήγησης που της ταιριάζει. Επομένως, πειραματιστείτε και τολμήστε μια αλλαγή. Αλλάξτε χρόνους και πρόσωπα, σπάστε τα δεδομένα σας. Στην αρχή θα σας φανεί δύσκολη η μετάβαση και στο κείμενο σας θα επικρατεί απόλυτη σύγχυση, μα αν επιμείνετε, θα δείτε πως όλα είναι θέμα συνήθειας. Και το λέω αυτό με την ιδιότητα κάποιας που έκανε τα πρώτα της συγγραφικά βήματα χρησιμοποιώντας τον κλασικό τύπο της τριτοπρόσωπης αφήγησης σε αόριστο, με παντογνώστη αφηγητή και τελικά ολοκλήρωσε το πρώτο της βιβλίο στο πρώτο πρόσωπο του ενεστώτα, με εσωτερική εστίαση και πολλαπλούς αφηγητές (μην τρομάζετε αν σας φαίνονται κινέζικα, θα τα δούμε πιο αναλυτικά παρακάτω).
Λίγος πειραματισμός δεν έβλαψε ποτέ κανέναν και μόνο κερδισμένοι θα βγείτε από αυτή σας την προσπάθεια, μα φυσικά, στο τέλος, θα επιλέξετε τον τρόπο που ταιριάζει καλύτερα στο στιλ σας, αλλά και στις ανάγκες της ιστορίας σας.

Πιο αναλυτικά:


Ο αφηγητής μας ανάλογα με τη συμμετοχή του στην ιστορία μπορεί να είναι:
- Ομοδιηγητικός: Ο ομοδιηγητικός αφηγητής είναι πρόσωπο της ιστορίας, το οποίο μας διηγείται μόνο όσα μπορεί να γνωρίζει και να αντιληφθεί ο ίδιος. Μπορεί να είναι είτε αυτόπτης μάρτυρας (παρατηρητής) είτε ο ίδιος ο πρωταγωνιστής. Εάν είναι ο πρωταγωνιστής τότε ονομάζεται και αυτοδιηγητικός αφηγητής. Το ότι έχουμε ομοδιηγητικό αφηγητή δε σημαίνει απαραίτητα ότι μιλά σε πρώτο πρόσωπο. 
- Ετεροδιηγητικός: Ο ετεροδιηγητικός αφηγητής είναι αφανής, μας διηγείται την ιστορία δίχως να έχει συμμετοχή σε όσα διαδραματίζονται, είναι ξένος ως προς αυτήν και περιγράφει σε τρίτο πρόσωπο.



Παντογνώστης ή εστιασμένος αφηγητής;


Για αρχή να ξεκαθαρίσουμε τι ακριβώς σημαίνει παντογνώστης αφηγητής, καθώς πολλοί τον συγχέουν με την τριτοπρόσωπη αφήγηση. Είναι αλήθεια πως αυτά τα δύο συνήθως πάνε πακέτο, αλλά… η τριτοπρόσωπη αφήγηση δε συνεπάγεται παντογνώστη αφηγητή. 
Στην πραγματικότητα και ο παντογνώστης αφηγητής είναι απλά ένα από τα τρία είδη εστίασης:

Για να αντιληφθούμε την εστίαση (και τους όρους της) βοηθάει να φανταστούμε τον αφηγητή σαν μια κάμερα που παρακολουθεί  τους πρωταγωνιστές.
- Μηδενική εστίαση (Παντογνώστης αφηγητής): Ο αφηγητής με μηδενική εστίαση έχει ευρεία αντίληψη της ιστορίας. Γνωρίζει τις σκέψεις και τα συναισθήματα των πρωταγωνιστών, το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον τους.
Όταν χρησιμοποιείτε μηδενική εστίαση, μπορείτε να περιγράψετε έναν καυγά που λαμβάνει χώρα στο δωμάτιο, ενώ την ίδια στιγμή εξηγείτε ποιος κρυφακούει πίσω από την πόρτα. Μπορείτε να αποτυπώσετε τα συναισθήματα και τις σκέψεις της γυναίκας και αμέσως μετά να βυθιστείτε στο μυαλό του άντρα της.
Καμία άλλη μορφή εστίασης δε σας το επιτρέπει αυτό. Φανταστείτε τον παντογνώστη αφηγητή σαν μια κάμερα που έχει τη δυνατότητα να στρέφεται ανά πάσα ώρα και στιγμή προς οποιαδήποτε κατεύθυνση ή μέρος και να βλέπει από την οπτική οποιουδήποτε πρωταγωνιστή. Να γυρνά στο παρελθόν, για να πληροφορήσει τον αναγνώστη για κάτι που συνέβη ή να μιλά για κάτι που θα συμβεί στο μέλλον, ή ακόμη να μας μεταφέρει σε άλλον τόπο. Φανταστείτε τον σαν έναν μικρό θεό, είναι ο πανταχού παρών και τα πάντα πληρών του λογοτεχνικού σας σύμπαντος.
Ο παντογνώστης αφηγητής συνδυάζεται μόνο με τριτοπρόσωπη αφήγηση και είναι πάντα ετεροδιηγητικός.
 
- Εσωτερική εστίαση: Αυτός ο αφηγητής γνωρίζει όσα και ο πρωταγωνιστής της ιστορίας ή είναι ένα από τα πρόσωπα της ιστορίας. Επομένως, η αντίληψη του περιορίζεται σε όσα γνωρίζει ήδη ο ήρωας και όσα προσλαμβάνει από τον περίγυρο του.
Και για να επιστρέψουμε στην παρομοίωση με την κάμερα, εδώ ο φακός του αφηγητή βρίσκεται μέσα στον χαρακτήρα και αρά βλέπει και αντιλαμβάνεται τα πάντα μέσα από τα δικά του μάτια.
Προσοχή! Σε αυτό τον τύπο εστίασης, ο αφηγητής δεν ξέρει τι σκέφτονται ή αισθάνονται οι υπόλοιποι χαρακτήρες. Αντιλαμβάνεται ή υποθέτει τα συναισθήματά και τις σκέψεις τους με βάση τη συμπεριφορά τους και την άποψη που σχηματίζει για αυτούς ο ήρωας-πρωταγωνιστής. Η γνώμη του αφηγητή δε διαχωρίζεται από αυτήν του ήρωα.

- Εξωτερική εστίαση: Αυτός ο αφηγητής γνωρίζει λιγότερα από ότι τα πρόσωπα της ιστορίας. Αγνοεί ακόμη και τις σκέψεις του πρωταγωνιστή και μένει μόνο σε εξωτερικές περιγραφές. Θυμίζει περισσότερο τη λειτουργία μια φυσιολογικής κάμερας, που τοποθετείται σε έναν χώρο και καταγράφει κινήσεις και εκφράσεις, δεν μπορεί όμως να διεισδύσει στην ψυχή των ηρώων. Αυτός ο τύπος εστίασης συναντάται κυρίως στο αστυνομικό μυθιστόρημα, ώστε να παραμένουν κρυφές οι σκέψεις και τα κίνητρα των προσώπων.


Πόσους αφηγητές θα έχω;




Αυτό είναι καθαρά δικό σας θέμα.
Παλιότερα, όταν οι συγγραφείς ήθελαν να γράψουν από την οπτική διαφορετικών χαρακτήρων επέλεγαν να χρησιμοποιήσουν τον παντογνώστη αφηγητή. Ο μοντέρνος τρόπος γραφής σας δίνει μια άλλη δυνατότητα: Την εσωτερική εστίαση με πολλαπλούς αφηγητές.
Δεν έχει σημασία αν χρησιμοποιείτε πρωτοπρόσωπη ή τριτοπρόσωπη αφήγηση, στην εσωτερική εστίαση μπορείτε να έχετε 2-3 αφηγητές και να κάνετε εναλλαγές. Μπορείτε να χωρίσετε το βιβλίο σας σε μέρη και κάθε αφηγητής να αναλάβει από ένα, να τους εναλλάσσεται ανα κεφαλαία,  ή να παρεμβάλλεται ένας άλλος αφηγητής όποτε εσείς το κρίνετε απαραίτητο. Η επιλογή είναι δική σας. Αρκεί να μη γίνεται αλλαγή κάθε δέκα παραγράφους. Κάτι τέτοιο θα κούραζε τους αναγνώστες σας και δε θα προσέφερε στους αφηγητές σας την ευκαιρία να ξεδιπλωθούν. Κρατήστε ένα μέτρο.
Θυμηθείτε μόνο πως πρέπει να είναι ξεκάθαρη στον αναγνώστη η αλλαγή του αφηγητή, για να μην προκαλείται νοηματική σύγχυση. Καλό είναι να γράφετε στην αρχή του κεφαλαίου ή του αποσπάσματος το όνομα του προσώπου που αναλαμβάνει την αφήγηση, εκτός και αν σκόπιμα επιθυμείτε να αποκρύψετε την ταυτότητά του, για να διατηρήσετε το σασπένς.

Να σημειωθεί το εξής:
Συχνά μπερδεύουμε τον παντογνώστη αφηγητή με την εσωτερική εστίαση με πολλαπλούς αφηγητές.
Η εσωτερική εστίαση με πολλαπλούς αφηγητές σημαίνει πως έχουμε διαφορετικά πρόσωπα που αφηγούνται και κάθε φορά που αλλάζουμε αφηγητή, βλέπουμε τον κόσμο αποκλειστικά και μόνο με τα δικά του μάτια.
Όταν έχουμε μηδενική εστίαση, σημαίνει πως έχουμε παντογνώστη αφηγητή από την αρχή μέχρι το τέλος της ιστορίας. Ο παντογνώστης αφηγητής είναι ένας, ξέρει τα πάντα, μπαινοβγαίνει από τον έναν χαρακτήρα στον άλλον με φυσικότητα και ομαλότητα, σαν να διηγείται μια ιστορία, και πληροφορεί τον αναγνώστη καθ’ όλη τη διάρκεια του βιβλίου για πράγματα που ο κεντρικός ήρωας δε θα είχε τη δυνατότητα να αντιληφθεί με τις αισθήσεις τους.
Δεν μπορούμε σε ολόκληρο το έργο να παρουσιάζουμε μια ή πολλαπλές τριτοπρόσωπες εσωτερικές εστιάσεις και ξαφνικά να πετάμε μια πρόληψη ή στοιχεία που ο πρωταγωνιστής μας δε δικαιολογείται να ξέρει. Είναι λάθος. Ούτε μπορούμε να το δικαιολογούμε λέγοντας πως ο αφηγητής μας ήταν παντογνώστης, αλλά δεν το έδειχνε.
Ξεκαθαρίστε από νωρίς τι εστίαση θέλετε.


Πρωτοπρόσωπη ή τριτοπρόσωπη αφήγηση;


Υπάρχει ένας απλός και εύκολος τρόπος να απαντήσετε σε αυτό το ερώτημα. Πόσους κεντρικούς πρωταγωνιστές έχετε; Αν είναι πολλοί οι πρωταγωνιστές σας τότε προτιμήστε τριτοπρόσωπη αφήγηση. Θα σας λύσει τα χέρια. Επιπλέον, αν θέλετε να χρησιμοποιήσετε παντογνώστη αφηγητή, τότε δεσμεύεστε και πάλι με το τρίτο πρόσωπο. Αν όμως έχετε μια δυνατή φωνή μέσα σας, έναν χαρακτήρα που ξεχωρίζει, αν θέλετε μεγαλύτερη αμεσότητα στον λόγο του αφηγητή και έντονη διείσδυση στην ψυχοσύνθεση του πρωταγωνιστή σας, τότε η πρωτοπρόσωπη αφήγηση είναι η  καλύτερη επιλογή σας. Μπορείτε να χρησιμοποιήσετε πρώτο πρόσωπο και για περισσότερους από έναν αφηγητές, αλλά μην το παρακάνετε. 

Πρωτοπρόσωπη αφήγηση: χαρακτηρίζεται από μια αδιάκοπη ροή συναισθημάτων, είναι στην ουσία ένας εσωτερικός μονόλογος, καθώς η εστίαση είναι  εσωτερική και ο αφηγητής γνωρίζει μόνο όσα αντιλαμβάνεται ο ίδιος. Είναι σαφώς πιο άμεση και προκαλεί ταύτιση του αναγνώστη με τον πρωταγωνιστή. Η χρήση του πρώτου προσώπου επιτρέπει και ως ένα βαθμό επιβάλλει τη συνειρμική αφήγηση, μα χρειάζεται προσοχή στο πόσο αναλυτικοί θα γίνετε με τις σκέψεις του ήρωα σας, ώστε να μην ξεφεύγετε από το θέμα και κουράζετε τους αναγνώστες.
Μπορεί να συνδυαστεί τόσο με αόριστο, όσο και με ενεστώτα.

Τριτοπρόσωπη αφήγηση: διήγηση. Κάποιοι την ταυτίζουν με τον παντογνώστη αφηγητή, μα στην πραγματικότητα μπορεί να συνδυαστεί με όλα τα είδη εστίασης. Εάν επιλέξετε τρίτο πρόσωπο με εσωτερική εστίαση, έχετε πρόσβαση στο μυαλό και στα συναισθήματα του ήρωά σας (όχι των γύρω του). Δε χρειάζεται να ακολουθείτε τη ροή της σκέψης του (όπως συμβαίνει στο πρώτο πρόσωπο), απλά κρατάτε τα σημαντικότερα στοιχεία που εξυπηρετούν την ιστορία σας.
Το τρίτο πρόσωπο μπορεί να συνδυαστεί με ενεστώτα, αλλά στο μυθιστόρημα συναντάται κυρίως με αόριστο, αποτελώντας τον πιο συνηθισμένο τύπο αφήγησης. Χρησιμοποιείται με όλα τα είδη εστίασης.


Αόριστος ή Ενεστώτας;



Η ορθή χρήση των χρόνων είναι ίσως από τα μεγαλύτερα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι συγγραφείς. Για άλλη μια φορά, δε θα αναλύσουμε τους διάφορους τύπους αφηγηματικού χρόνου, αλλά θα μείνουμε σε βασικά στοιχεία που ελπίζω στην πράξη να σας βοηθήσουν.

Αόριστος:
Ο πιο διαδεδομένος αφηγηματικός χρόνος, ο αόριστος, είναι ιδανικός για διηγήσεις και συνδυάζεται εύκολα με όλα τα πρόσωπα και τα είδη εστίασης. Απαιτεί, όμως,  μεγάλη προσοχή. Όταν επιλέγουμε να γράψουμε σε αόριστο, το παρόν της ιστορία μας τοποθετείται στο παρελθόν. Μιλάμε για γεγονότα που έχουν συμβεί. Αυτό σημαίνει πως χρησιμοποιούμε μόνο παρελθοντικούς χρόνους.
ΑΠΑΓΟΡΕΥΕΤΑΙ ο ΕΝΕΣΤΩΤΑΣ.

Παράδειγμα:
-          Σηκώθηκα από το κρεβάτι, έπλυνα το πρόσωπο μου και άνοιξα το παράθυρο.
(Σωστό).
-          Σηκώθηκα από το κρεβάτι, έπλυνα το πρόσωπό μου και ανοίγω το παράθυρο.
(Λάθος. Θα μπορούσε να είναι σωστή η πρόταση, εάν ο αφηγηματικός μας χρόνος ήταν ο ενεστώτας).

Όταν ο αφηγηματικός χρόνος είναι αόριστος, χρησιμοποιούμε αόριστο ή παρακείμενο για να μιλήσουμε για το παρόν της αφήγησης. Κατ’ επέκταση, όταν θέλουμε να αναφερθούμε σε κάτι που συνέβη στο παρελθόν πρέπει να πάμε ένα χρόνο πίσω, άρα βάζουμε υπερσυντέλικο (μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε και αόριστο ή παρατατικό ξανά, αλλά με σύνεση, ώστε να μη δημιουργηθεί σύγχυση των χρόνων, είναι πάντα προτιμότερος ο υπερσυντέλικος).

- Παράδειγμα 1: Το ρήμα πάω.
Παρόν: πήγα/πήγαινα
Παρελθόν: είχα πάει (πήγα/πήγαινα)
Μέλλον: θα πήγαινα/ θα είχα πάει

- Παράδειγμα 2:
Η Ελένη κατέβηκε από το ταξί και κατευθύνθηκε προς την είσοδο της πολυκατοικίας, όταν συνειδητοποίησε πως είχε ξεχάσει (ή ξέχασε) να πει στην Άννα για το πάρτι. Θα της το ανακοίνωνε από το τηλέφωνο.   


Προσοχή:
1)      Το «να» + ενεστώτας, μπορεί να έχει και σημασία αορίστου.
Π.χ. «είχε ξεχάσει να πει…»
2)      Πολλές φορές, για χάρη της λογοτεχνικής αφήγησης χρησιμοποιούμε λέξεις με ενεστωτική σημασία όπως: τώρα, απόψε, σήμερα, εδώ κ.α. Η χρήση τους είναι αποδεκτή, προκειμένου να γίνεται ξεκάθαρο το νόημα, αλλά με μέτρο. Δεν πρέπει να γίνεται κατάχρηση, καθώς είναι συντακτικά και γραμματικά λάθος και θα τραβήξει την προσοχή του αναγνώστη.


Ενεστώτας:
 Ο ενεστώτας, ως αφηγηματικός χρόνος, ήταν γνωστός μέχρι τώρα, κυρίως, στα παραμύθια και στα δημοσιογραφικά κείμενα, όπου συνδυάζεται με τριτοπρόσωπη αφήγηση (δραματικός ενεστώτας), και έχει ως στόχο να δώσει ζωντάνια και παραστατικότητα σε μια παρελθοντική αφήγηση. Πλέον ο ενεστώτας έχει βρει πρόσφορο έδαφος και στο μυθιστόρημα, με μερικά από τα πιο εμπορικά βιβλία της εποχής μας να δείχνουν το  δρόμο για πιο ευρεία χρήση του στη λογοτεχνία (τουλάχιστον στο εξωτερικό). 
Παρότι οι περισσότεροι συγγραφείς είναι επιφυλακτικοί απέναντί του, ο ενεστώτας προσφέρει μεγαλύτερη ελευθερία στη χρήση των χρόνων από ότι ο αόριστος. Το παρόν της αφήγησης τοποθετείται στο τώρα, επομένως, οι χρόνοι διατηρούν την αλληλουχία που έχουν στην καθημερινότητά μας: ενεστώτα για το παρόν, μέλλοντα για το μέλλον, παρελθοντικοί χρόνοι για το παρελθόν.

Παράδειγμα
-          Σηκώνομαι από το κρεβάτι, πλένω το πρόσωπο μου και ανοίγω το παράθυρο.
(Η πρόταση είναι σωστή, δείχνει τη σειρά των πράξεων που εκτελεί ο ήρωας).
-          Σηκώθηκα από το κρεβάτι, έπλυνα το πρόσωπό μου και τώρα ανοίγω το παράθυρο.
(Η πρόταση είναι επίσης σωστή. Ο ήρωας βρίσκεται στη στιγμή που ανοίγει το παράθυρο και μας παρουσιάζει τις πράξεις που εκτέλεσε προηγουμένως).


Και θα μου πείτε: «Αφού είναι τόσο καλός και εύκολος ο ενεστώτας, γιατί δεν τον χρησιμοποιούν όλοι;»
Λοιπόν… ο ενεστώτας έχει ένα μικρό προβληματάκι. Όταν γράφετε σε ενεστώτα, σημαίνει πως τα γεγονότα εξελίσσονται ΤΩΡΑ. Πως ο αφηγητής σας βρίσκεται στο ΤΩΡΑ. Επομένως, ο αφηγητής δεν μπορεί να μιλήσει για κάτι που θα συμβεί στο μέλλον. Τουλάχιστον όχι με τη μορφή τετελεσμένου γεγονότος. Άρα απαγορεύονται οι πρόδρομες αφηγήσεις/ προλήψεις (αναφορά εκ των προτέρων σε γεγονότα που θα συμβούν).
Κατ’ επέκταση, ο ενεστώτας δεν τα πάει καλά με τον παντογνώστη αφηγητή. Ή ίσως θα ήταν πιο σωστό να πω πως περιορίζει τον παντογνώστη αφηγητή, καθώς του στερεί τη δυνατότητα να μας δίνει στοιχεία για το μέλλον.  

Για παράδειγμα:
-          Η Σοφία φεύγει από το γραφείο της εξουθενωμένη, αγνοώντας την καταστροφή που θα επακολουθούσει.
(Η πρόταση αυτή είναι λάθος. Ο αφηγητής, ακόμη και αν είναι παντογνώστης,  δεν είναι μέντιουμ, δεν μπορεί να προβλέπει το μέλλον).


Έτσι λοιπόν, αλλά και εξαιτίας της ενεργητικότητας, της ζωντάνιας και της αμεσότητας, στη σύγχρονη λογοτεχνία συναντάμε τον ενεστώτα, κατά κύριο λόγο, σε συνδυασμό με πρωτοπρόσωπη αφήγηση και εσωτερική εστίαση. Όπως και να το κάνουμε του πηγαίνει καλύτερα.



Τα παραπάνω είναι μερικοί γενικοί κανόνες. Στην πράξη τα πράγματα είναι πάντα λίγο πιο περίπλοκα, αλλά θέλω να πιστεύω πως θα σας έδωσα μια κατεύθυνση. Να θυμάστε πως μπορείτε να πειραματιστείτε με διάφορους συνδυασμούς. Για παράδειγμα, αν έχετε πολλαπλούς αφηγητές, μπορείτε να χρησιμοποιείτε διαφορετικό αφηγηματικό χρόνο (αόριστο-ενεστώτα) ή πρόσωπο (πρώτο-τρίτο) για τον καθένα. Μια τέτοια περίπτωση, όμως, απαιτεί λεπτό χειρισμό και άριστη χρήση των διαφορετικών τύπων αφήγησης.
Αφουγκραστείτε την ιστορία σας και βρείτε τον συνδυασμό και το στιλ που ταιριάζει καλύτερα σε εκείνην, αλλά και σε εσάς.

Επειδή το άρθρο βγήκε μεγάλο (κλασικά, για εμένα μιλάμε...), οι απαντήσεις στις ερωτήσεις σας θα ανέβουν την επόμενη Παρασκευή. Νομίζω πως κάποιες από αυτές έχουν απαντηθεί και μέσα από το άρθρο, αλλά μπορείτε πάντα να ζητήσετε περισσότερες διευκρινίσεις, ώστε να αναλύσουμε πιο διεξοδικά κάτι, να προσθέσετε νέες απορίες ή θέματα προς συζήτηση.
Καλή και δημιουργική συνέχεια :D



Μαρία Μουστοπούλου

7 σχόλια:

  1. Ξεκινώ προσεχτικό διάβασμα! Συγχαρητήρια εκ των προτέρων!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. το αγαπώ αυτό το άρθρο έχει τα πάντα: κατηγορίες, παραδείγματα, ορισμούς ΚΑΙ gif απο game of thrones.... δεν θέλω τίποτα άλλο για απόψε (εκτός ίσως από δυο κομμάτια πίτσα που έχω στο φούρνο!) Πραγματικά μου άρεσε πολύ και με βοήθησε να βάλω πέντε πράγματα στη σειρά στο μυαλουδάκι μου! Συγχαρητήρια και στη Μαρία και στην ομάδα του MT! Περιμένω με λαχτάρα το δεύτερο μέρος....

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Θα σε αγαπήσουμε και εμείς αν μας στείλεις λίγη πίτσα και σε εμάς :P
      Σ' ευχαριστώ πάρα πολυ για το ενθουσιώδες σχόλιο σου <3

      Διαγραφή
  3. Σας ευχαριστώ πολύ παιδιά!! Χαίρομαι που βοήθησα :))
    Θα δούμε και πιο αναλυτικά κάποια πράγματα μέσα από τις ερωτήσεις που είχαν τεθεί στην ομάδα, αλλά μπορείτε να προσθέσετε και όποια άλλη απορία έχετε.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. Ξέρω ότι το άρθρο είναι παλαιότερο, αλλά εγώ μόλις το διάβασα σε παραπομπή από το πρόσφατο άρθρο σχετικά με το διάλογο, κι ένα έχω να πω μόνο! Είσαι θεά! Υπέροχο άρθρο!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  5. Καλησπέρα, συγχαρήτήρια για το κείμενό σας. Μεστό και κατανοητό. Έχετε κάποια μυθιστορήματα να προτείνετε από Έλληνες συγγραφείς τα οποία είναι γραμμένα σε ενεστώτα;



    ΑπάντησηΔιαγραφή